Euroscepsis, een negatieve spiraal?

Auteur: Dr. Marijn van Klingeren

Eurofilie kan echt niet meer!

Eurofilie is niet cool en zelfs Alexander Pechteld (D66), de bekendste eurofiel van de politieke arena, heeft een “stap opzij gedaan” om de kiezer niet al te veel voor het hoofd te stoten en een wat minder sterk pro-Europees geluid produceren[1]. De tendens is negatief, skeptisch en neerslachtig wanneer het gaat om de Europese Unie, althans zo lijkt het in de campagnevoering en de media. Maar zijn wij burgers wel zo massaal negatief over Brussel en kunnen we niet anders dan kritisch zijn na jaren van crisis, toenemende werkeloosheid en dalende huizenprijzen of wordt het wellicht iets overdreven? En wat is het effect van deze negatieve toon in de media op ons als kijker?

Worden we dan echt steeds Sceptischer?

Het lijkt erop dat het merendeel van mensen negatief is over Europees lidmaatschap, maar dat blijkt reuze mee te vallen. Wanneer we kijken naar de gegevens uit de Eurobarometer is het aandeel Europositieven constant groter dan het aandeel negatieven. Toch verandert de tendens en stijgt sinds het eind van de jaren ’00 het aandeel Eurosceptici ten opzichte van het aandeel pro-Europeanen[2].

 

Noot:  Bron Eurobarometer 1997-2011. Voor de eerste 12 EU landen: België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje and het Verenigd Koninkrijk.

De invloed van negatieve media

Media zijn doorgaans geneigd eerder negatief dan positief te berichten over de Europese Unie en Europees beleid. Je kan je voorstellen dat dit de burger sceptischer maakt over het nut en de prestaties van de EU. Ik heb gekeken naar de relatie tussen media en publieke opinie, daarin heb ik over de tijd de invloed van positieve berichtgevingen vergeleken met die van negatieve berichtgevingen. Maar mijn studie ging verder dan dat: ik testte de stelling of publieke opinie wellicht ook een invloed had op de mediaberichtgeving en  of er een wisselwerking is tussen publiek en media en wie daarin de overhand heeft. Ik verwachtte hierin een negatieve spiraal te herkennen. Doordat de media voornamelijk negatief berichtgeven over de EU wordt de publieke opinie ook negatiever, waardoor media weer negatiever worden et cetera. Het is vaker beargumenteerd dat negatieve mediaberichtgeving een grotere invloed heeft dan positieve berichtgevingen en wanneer deze ook nog eens in grotere getalen aanwezig is, zou dit de tendens in publieke opinie kunnen beïnvloeden. Dit blijkt ook zo te zijn, de publieke opinie blijkt vatbaar te zijn voor negatieve berichtgeving maar niet voor positieve. Maar in tegenstelling tot de verwachtingen blijkt er geen invloed uit te gaan van het publiek naar mediaberichtgeving over de EU. Dit betekent dat de burger wel sceptischer kan worden van een groeiende hoeveelheid negatief nieuws, maar dat dit niet leidt tot een zichzelf versterkende negatieve spiraal.

Is er nog hoop voor de EU?

Is er nog hoop voor de EU ondanks alle negatieve berichtgeving en de invloed die dat op de burger heeft? Jazeker, ondanks de kritische blik vanuit de media en de invloed die dat heeft op het publiek en de stijgende Euroscepsis betekent dit nog niet de ondergang van de EU door het tekort aan staan vanuit de burger. De klap van de crisis komt de EU zwaar te staan en de kritiek zal hierdoor waarschijnlijk nog wel even voortduren. De schrijnende situatie op Lampedusa en de toenemende macht van Europa zet mensen aan het denken en dat is misschien maar goed ook. Maar de EU heeft gelukkig ook een boel te bieden. Zo is er al vrede in de lidstaten sinds de oprichting van Europa, we reizen makkelijk van land tot land en hoeven niet meer langs grensposten of het wisselkantoor. Het is zonder al te veel moeite mogelijk om je in een ander EU land te vestigen, te studeren en te werken en daarnaast moeten we niet vergeten dat een groot deel van de welvaart die we tot nu toe kennen, en aan gewend zijn geraakt, ook grotendeels te danken hebben aan de vrije handel tussen landen en het wegvallen van de landsgrenzen. Daarnaast is, ondanks de negatieve berichtgevingen, nog altijd het grootste deel van de mensen positief over de EU (zie figuur), ook al lijkt dat niet zo als je nu de tv aanzet.

Euroscepsis, een negatieve spiraal?

Auteur: Dr. Marijn van Klingeren

Eurofilie kan echt niet meer!

Eurofilie is niet cool en zelfs Alexander Pechteld (D66), de bekendste eurofiel van de politieke arena, heeft een “stap opzij gedaan” om de kiezer niet al te veel voor het hoofd te stoten en een wat minder sterk pro-Europees geluid produceren[1]. De tendens is negatief, skeptisch en neerslachtig wanneer het gaat om de Europese Unie, althans zo lijkt het in de campagnevoering en de media. Maar zijn wij burgers wel zo massaal negatief over Brussel en kunnen we niet anders dan kritisch zijn na jaren van crisis, toenemende werkeloosheid en dalende huizenprijzen of wordt het wellicht iets overdreven? En wat is het effect van deze negatieve toon in de media op ons als kijker?

Worden we dan echt steeds Sceptischer?

Het lijkt erop dat het merendeel van mensen negatief is over Europees lidmaatschap, maar dat blijkt reuze mee te vallen. Wanneer we kijken naar de gegevens uit de Eurobarometer is het aandeel Europositieven constant groter dan het aandeel negatieven. Toch verandert de tendens en stijgt sinds het eind van de jaren ’00 het aandeel Eurosceptici ten opzichte van het aandeel pro-Europeanen[2].

Figuur 1: Gemiddelde percentage inwoners dat aangeeft dat hun land profijt (lichtgeel) heeft gehad van de lidmaatschap van de Europese gemeenschappelijke markt, of juist niet (donkerrood). FiguurMvK

Noot:  Bron Eurobarometer 1997-2011. Voor de eerste 12 EU landen: België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje and het Verenigd Koninkrijk.

De invloed van negatieve media

Media zijn doorgaans geneigd eerder negatief dan positief te berichten over de Europese Unie en Europees beleid. Je kan je voorstellen dat dit de burger sceptischer maakt over het nut en de prestaties van de EU. Ik heb gekeken naar de relatie tussen media en publieke opinie, daarin heb ik over de tijd de invloed van positieve berichtgevingen vergeleken met die van negatieve berichtgevingen. Maar mijn studie ging verder dan dat: ik testte de stelling of publieke opinie wellicht ook een invloed had op de mediaberichtgeving en  of er een wisselwerking is tussen publiek en media en wie daarin de overhand heeft. Ik verwachtte hierin een negatieve spiraal te herkennen. Doordat de media voornamelijk negatief berichtgeven over de EU wordt de publieke opinie ook negatiever, waardoor media weer negatiever worden et cetera. Het is vaker beargumenteerd dat negatieve mediaberichtgeving een grotere invloed heeft dan positieve berichtgevingen en wanneer deze ook nog eens in grotere getalen aanwezig is, zou dit de tendens in publieke opinie kunnen beïnvloeden. Dit blijkt ook zo te zijn, de publieke opinie blijkt vatbaar te zijn voor negatieve berichtgeving maar niet voor positieve. Maar in tegenstelling tot de verwachtingen blijkt er geen invloed uit te gaan van het publiek naar mediaberichtgeving over de EU. Dit betekent dat de burger wel sceptischer kan worden van een groeiende hoeveelheid negatief nieuws, maar dat dit niet leidt tot een zichzelf versterkende negatieve spiraal.

Is er nog hoop voor de EU?

Is er nog hoop voor de EU ondanks alle negatieve berichtgeving en de invloed die dat op de burger heeft? Jazeker, ondanks de kritische blik vanuit de media en de invloed die dat heeft op het publiek en de stijgende Euroscepsis betekent dit nog niet de ondergang van de EU door het tekort aan staan vanuit de burger. De klap van de crisis komt de EU zwaar te staan en de kritiek zal hierdoor waarschijnlijk nog wel even voortduren. De schrijnende situatie op Lampedusa en de toenemende macht van Europa zet mensen aan het denken en dat is misschien maar goed ook. Maar de EU heeft gelukkig ook een boel te bieden. Zo is er al vrede in de lidstaten sinds de oprichting van Europa, we reizen makkelijk van land tot land en hoeven niet meer langs grensposten of het wisselkantoor. Het is zonder al te veel moeite mogelijk om je in een ander EU land te vestigen, te studeren en te werken en daarnaast moeten we niet vergeten dat een groot deel van de welvaart die we tot nu toe kennen, en aan gewend zijn geraakt, ook grotendeels te danken hebben aan de vrije handel tussen landen en het wegvallen van de landsgrenzen. Daarnaast is, ondanks de negatieve berichtgevingen, nog altijd het grootste deel van de mensen positief over de EU (zie figuur), ook al lijkt dat niet zo als je nu de tv aanzet.

Marijn van Klingeren is onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en docent aan de Hogeschool van Amsterdam. Zij promoveerde afgelopen april bij de Amsterdam School of Communication Research, waar zij haar proefschrift schreef over de invloeden van immigratie en media op stijgende Euroscepsis.

[1] http://nieuwsuur.nl

[2] Hobolt, S. B., (2009). Europe in question: Referendums on European integration. Oxford, UK: Oxford University Press.