Vandaag, 7 december, is de Internationale Dag van de Burgerluchtvaart

Auteur: Dries van Tendeloo, Msc

In 1994 werd op 7 december, ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO), de Dag van de Burgerluchtvaart uitgeroepen. Deze dag is bedoeld om wereldwijd aandacht te geven aan het maatschappelijke belang van de burgerlijke luchtvaart, en de rol die deze speelt in het verbinden van de mensheid met elkaar.

Want zonder deze vorm van transport zouden intercontinentale verplaatsingen van mensen in mindere mate bestaan. Stel je eens voor hoe schaars en excentriek internationaal toerisme, internationale werkverplaatsingen en migratie zouden zijn, als mensen met verre reisdoelen enkel land- en zeeroutes konden gebruiken.

Crisisbestendig?

Echter heeft de Covid-19-pandemie gedemonstreerd hoe gevoelig de burgerlijke luchtvaart eigenlijk is voor crisis. In 2020 waren er 2.6 miljard minder passagiers dan het jaar ervoor, en dit jaar bleef het aantal verder dalen. Wereldwijd maakten de luchtvaartmaatschappijen een gezamenlijk verlies van meer dan 600 miljard euro, en de aangeboden stoelencapaciteit viel vorig jaar terug met 50%. Dit jaar zelfs verder met 39%.

Minstens 30 maatschappijen zijn ondertussen bankroet. Het iconische Alitalia (dat ondanks haar grote naam nooit financieel gezond was) werd eerst door de Italiaanse nog gered, maar werd vorige maand dan toch opgedoekt. Wat overblijft is Italia Trasporto Aereo (ITA), een kleine maatschappij die 2.800 van de ongeveer 11.000 werknemers overneemt.

De huidige globale virusuitbraak is daarmee de meest recente en meest ingrijpende crisis in een lange reeks van crisissen voor de luchtvaartsector. Elke financiële crisis – de Aziatische in 1997-1998 en de globale in 2008 – ging gepaard met een (tijdelijke) terugval. Hetzelfde gold voor de SARS-virusuitbraak van 2003 en de terroristische aanval op Amerika op 11 september 2001.

Bovendien worden er steeds meer vragen gesteld bij de klimatologische voetafdruk, want 2.4% van alle CO²-uitstoot gebeurt in de luchtvaart. Samen met de uitstoot van andere gassen en de condenssporen achter vliegtuigen, wordt de luchtvaartindustrie verantwoordelijk gesteld voor 5% van de opwarming van de aarde.

Wat is de toekomst van de burgerluchtvaart?

Elke reflectie over het belang en de rol van de civiele luchtvaart wordt daarom vooral een reflectie over het voortbestaan ervan, en in welke vorm. Het is zeker dat de luchtvaart kan terugkijken op een turbulente 100-jarige geschiedenis waarin grote aanpassingen telkens weer nodig waren, zowel voor de bedrijfssector als de civiele luchtvaart.

Want het verhaal is begonnen als niet meer dan een postdienst. Pan American Airways (later de grootste maatschappij van de 20ste eeuw), gesticht in 1927, vervoerde oorspronkelijk enkel luchtpost tussen Florida en Cuba. Maar deze begon vervolgens ook reizigers mee te nemen. Voor de kleine groep passagiers, was dit allerminst een aangename ervaring in de beginjaren: hobbelig, koud, en lawaaierig door het geluid van de motoren.

De cabine onder druk werd echter geïntroduceerd in de jaren ‘40 en maakte de verblijfsruimte aanzienlijk comfortabeler, samen met de uitvinding van diepvriesmaaltijden die tijdens de vlucht konden opgewarmd worden in de oven. Zelfs kelners en opvoeringen door zangers en acteurs deden hun intrede op vluchten, die evenwel enkel toegankelijk bleven voor een kleine economische elite.

Technologische ontwikkelingen gaan hand in hand met de burgerluchtvaart

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en in de nasleep hebben verdere technologische en economische ontwikkelingen, o.a. door dalende ticketprijzen, een breder publiek toegang gegeven aan het avontuurlijke fenomeen van de burgerluchtvaart. Lage-kosten-maatschappijen kwamen op de markt in 1949, toen Pacific South West Airlines mensen goedkoop rond Californië begon te vliegen. Non-stop transcontinentale vluchten werden georganiseerd vanaf 1953 en normaliseerden het civiele luchtverkeer verder bij de bevolking.

Luchtvaart heeft sindsdien op haar beurt bijgedragen aan wereldwijde economische ontwikkeling, o.a. door het geglobaliseerde toerisme via de lucht mogelijk te maken en te stimuleren. Maar het zal de reikwijdte van haar eigen aanpassingsvermogen zijn dat bepalend is voor de vraag of de burgerluchtvaart elke crisis in heden en nabije toekomst kan blijven overstijgen.

Kleine elektrische vliegtuigen die geen CO² uitstoot hebben zijn bijvoorbeeld reeds in gebruik, voor training en als prototypes. Een race naar hybride en puur-elektrisch commercieel luchtverkeer is begonnen, waarbij de vliegtuigbouwers hun research besteden aan het verbeteren van batterijtechnologie en het lichter maken van grote toestellen. Hier ligt de grote uitdaging, want per gewicht produceert een kilo batterij 43 keer minder energie dan een kilo vloeibare kerosine – de fossiele brandstof die van in het begin de drijvende kracht achter onze hele luchtvaart is geweest.

BRONNEN

‘50 Ways Air Travel Has Changed over the Last 100 Years’. Stacker. https://stacker.com/stories/6060/50-ways-air-travel-has-changed-over-last-100-years.

Abeyratne, Ruwantissa. Aviation in Crisis. Routledge, 2017.

‘International Civil Aviation Day 2020: History, Theme, Significance, and Quotes’. India Today.  https://www.indiatoday.in/information/story/international-civil-aviation-day-2020-history-theme-significance-and-quotes-1747330-2020-12-07.

Delbeke, Korneel. ‘De eeuwige duikvlucht van Alitalia’. De Standaard. 2021. https://www.standaard.be/cnt/dmf20211012_97877482.

‘Economic Impacts of COVID-19 on Civil Aviation’. https://www.icao.int/sustainability/Pages/Economic-Impacts-of-COVID-19.aspx.

‘International Civil Aviation Day’. United Nations. https://www.un.org/en/observances/civil-aviation-day.

Timperley, Jocelyn. ‘Should We Give up Flying for the Sake of the Climate?’ https://www.bbc.com/future/article/20200218-climate-change-how-to-cut-your-carbon-emissions-when-flying.

‘When Will Commercial Electric Aircraft Become a Reality?’ https://aviationbenefits.org/faqs/electric-aircraft/.


Omslagfoto door OrnaW via Pixabay